“ส้มเขียวหวานสีทอง” ส้มคุณภาพจาก ต.แม่สิน จ.สุโขทัย

จังหวัดสุโขทัย เป็นแหล่งปลูกส้มเขียวหวานสีทองแหล่งใหญ่ที่สุดของประเทศไทย มีพื้นที่ปลูก 22,592 ไร่ แหล่งปลูกที่สำคัญอยู่ที่อำเภอศรีสัชนาลัย อำเภอเหนือสุดของจังหวัดสุโขทัย เขตติดต่ออำเภอวังชิ้น จังหวัดแพร่ ซึ่งก็มีพื้นที่ปลูกส้มเขียวหวานสีทองมากเช่นกัน ทั้ง 2 อำเภอ จึงเป็นดินแดนแห่งการผลิตส้มเขียวหวานสีทอง

คุณสมพงษ์ ปลาป๊อก อายุ 40 ปี ได้เล่าถึงความเป็นมาของการปลูกส้มเขียวหวานสีทองว่า ปลูกส้มเขียวหวานสีทองกันมาเกือบ 65 ปี ตั้งแต่รุ่นปู่ รุ่นย่า ก่อนหน้านั้นปลูกพืชตระกูลถั่ว พืชไร่ ข้าวโพด กล้วย ต่อมามีผู้นำกิ่งพันธุ์ส้มเขียวหวานมาจากบางมด (ปัจจุบันคือ แขวงบางมด เขตทุ่งครุ กรุงเทพฯ) จึงเปลี่ยนมาปลูกส้มแทนจากการปลูกถั่วมาก่อน พื้นดินบริเวณนี้จึงมีความอุดมสมบูรณ์และพื้นที่ทั้งตำบลแม่สิน เป็นพื้นที่ราบและที่ลาดเชิงเขา มีแม่น้ำยมและลำห้วยแม่สินไหลผ่าน ยิ่งช่วยให้พื้นที่มีความเหมาะสมแก่การปลูกส้มเขียวหวานสีทอง

จากส้มเขียวหวานบางมด กลายมาเป็นส้มเขียวหวานสีทองได้อย่างไร ผู้เขียนตั้งคำถามด้วยความสงสัย ผู้ใหญ่สมพงษ์ บอกว่าตัวแปรหลักคือ สภาพอากาศ ช่วงอากาศหนาวเย็น อุณหภูมิ 14-20 องศาเซลเซียส ยิ่งหนาวเย็นส้มเขียวหวานยิ่งออกสีทอง กับอีกสิ่งหนึ่งคือบริเวณสวนส้มตำบลแม่สิน มีบ่อน้ำร้อนอยู่ 2 แห่ง ซึ่งอาจเป็นปัจจัยกระตุ้นผลสีทองของส้มก็เป็นได้ และที่สำคัญขึ้นอยู่กับการดูแลเอาใจใส่ของเกษตรกรผู้ปลูกไม่ให้มีโรค/แมลง มารบกวน

ผู้ใหญ่สมพงษ์ บอกว่า ตนเองปลูกส้มเขียวหวานสีทอง จำนวน 30 ไร่ ให้ผลผลิตหมดแล้วทุกต้น อายุเฉลี่ยของต้นส้ม 30 ปี และให้ข้อมูลเพิ่มเติมว่า “เกษตรกรตำบลแม่สิน ร้อยละ 90 ปลูกส้มเขียวหวานสีทองเป็นอาชีพหลัก จนกล่าวได้ว่าส้มเขียวหวานสีทองเป็นพืชเศรษฐกิจที่สำคัญของจังหวัดสุโขทัยนั้น ผลิตที่ตำบลแม่สิน”

ในอดีตเกษตรกรในตำบลแม่สิน ต่างคนก็ต่างปลูกส้มกันไป ถึงช่วงฤดูเก็บผลผลิตก็ต่างคนต่างขาย ผลผลิตที่ได้ก็มีความแตกต่างกัน บางสวนก็ใช้สารเคมี บางสวนก็ไม่ใช้ แต่พยายามหันมาทำส้มเขียวหวานอินทรีย์ พ่อค้าแม่ค้าที่เข้ามาซื้อก็จะเลือกซื้อเฉพาะบางสวนตามคุณภาพที่ตนต้องการ ปัญหาต่างๆ จึงเกิดขึ้น จนต้องจัดเวทีนำปัญหามาถกกันและหาทางออกร่วมกัน

จากปัญหาดังกล่าว ผู้ใหญ่สมพงษ์จึงเป็นแกนนำ เชิญเกษตรกรมาหาทางออกร่วมกัน นั่นคือ การรวมกลุ่มเกษตรกร จัดตั้งกลุ่ม ชื่อ กลุ่มเกษตรกรแม่สินพัฒนา เมื่อวันที่ 24 กรกฎาคม 2555 มีผู้ใหญ่สมพงษ์เป็นประธานกลุ่ม วัตถุประสงค์ ของการจัดตั้งกลุ่มก็เพื่อรวบรวมเกษตรกรชาวสวนส้มที่ต้องการผลิตส้มปลอดสารพิษออกสู่ตลาด เป็นประการที่ 1 เพิ่มความเข้มแข็งให้กับเกษตรกรในการต่อรองราคาส้ม เป็นประการที่ 2 และประการสุดท้าย ต้องการยกระดับผลผลิตระดับตำบลให้เป็นที่ยอมรับในระดับประเทศ และก้าวสู่ระดับสากล ปัจจุบัน กลุ่มมีจำนวนสมาชิก 251 คน จากเกษตรกรผู้ปลูกส้มในตำบลแม่สิน 4,000 คน

หลังจากนั้น ได้พัฒนามาเป็นเกษตรแปลงใหญ่ ชื่อว่า ส้มเขียวหวานสีทองแปลงใหญ่ตำบลแม่สิน จำนวนเกษตรกร 50 ราย ได้รับใบรับรองมาตรฐาน GAP (Good Agriculture Practices : การปฏิบัติทางการเกษตรที่ดีสำหรับพืช) จากสมาชิกกลุ่ม จำนวน 70 คน

เมื่อวันที่ 22 กันยายน 2560 กลุ่มได้ยื่นจดทะเบียนเป็นบริษัทจำกัด วัตถุประสงค์เพื่อการจัดหาเงินทุนมาบริหารภายในกลุ่ม ผู้ใหญ่สมพงษ์ ได้บอกถึงจุดเด่นของการบริหารจัดการกลุ่มอยู่ที่ การสร้างความเชื่อมั่นว่า เกษตรกรผู้ปลูกส้มมีอาชีพอยู่ได้อย่างมั่นคง ผู้ซื้อผลผลิตส้มก็ต้องดำเนินกิจการต่อไปได้ กลุ่มบริหารงานได้อย่างมีประสิทธิภาพและดำรงอยู่ได้ ประการสุดท้ายไม่เอาเปรียบผู้บริโภค

“อยากเห็นอาชีพเกษตรกรมีความมั่นคง ยั่งยืน หลุดพ้นจากภาระหนี้สิน”

การรวมกลุ่มเกษตรกรผู้ปลูกส้มเขียวหวานสีทอง จากเดิมต่างคนต่างขาย ขายในราคาไม่เท่ากัน คุณภาพแตกต่างกัน ก็แนะนำให้มารวมกลุ่มกัน โดยอาศัยกระบวนการกลุ่มแต่ละฝ่าย แต่ละคนปฏิบัติงานด้วยความเข้มแข็ง มีความซื่อสัตย์ต่อหน้าที่ ต่อกลุ่ม ต่อผู้ซื้อ ต่อผู้บริโภค รวมถึงการนำวิธีการปฏิบัติทางการเกษตรที่ดีสำหรับพืช หรือ GAP มาเป็นเครื่องมือให้เกษตรกรปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ข้อกำหนด 8 ข้อ คือ

  1. แหล่งน้ำ
  2. พื้นที่ปลูก
  3. วัตถุอันตรายทางการเกษตร
  4. การจัดการคุณภาพ
  5. การเก็บเกี่ยวและการปฏิบัติหลังการเก็บเกี่ยว
  6. การพักผลผลิต การขนย้ายในแปลงปลูกและการเก็บรักษา
  7. สุขลักษณะส่วนบุคคล
  8. การบันทึกข้อมูล ซึ่งการปฏิบัติตามนี้ทำให้เกิดการเพิ่มช่องทางการจำหน่ายผลผลิตส้ม สามารถเพิ่มมูลค่าผลผลิตส้มสร้างชื่อให้กับส้มเขียวหวานสีทองศรีสัชนาลัย

บุกเบิกเชื่อมโยงการตลาดภายนอก ให้ส้มเขียวหวานสีทองศรีสัชนาลัยโด่งดัง

ทุกวันนี้ ผู้ใหญ่สมพงษ์ ยังต้องทำหน้าที่ในการแสวงหาตลาด โดยยึดหลักการว่า ทั้งเกษตรกรผู้ปลูกส้ม ผู้ดำเนินการตลาด และผู้ซื้อ ต้องขับเคลื่อนกิจการของตนได้ ไม่เกิดความเหลื่อมล้ำ ภายใต้การกำหนดราคาที่เป็นธรรม

“อยากให้ผู้ซื้อหรือพ่อค้า ติดต่อซื้อโดยตรงกับกลุ่มเกษตรกร ไม่ควรไปเสาะหาเกษตรกรผู้ปลูกโดยตรง แล้วเสนอราคาแตกต่างกัน บางคนถูกกดราคา ซึ่งส่งผลให้การประกอบอาชีพเกษตรขาดความมั่นคง กลุ่มขาดความเข้มแข็ง”

ผู้ใหญ่สมพงษ์ รับหน้าที่เป็นตลาดกลางผลไม้ ในการติดต่อตลาด ประสานงานกับแหล่งรับซื้อที่ยังดำเนินการจัดส่งส้มเขียวหวานเข้าสู่ตลาดกันอยู่ ได้แก่ บจก. บิ๊กซี ซูเปอร์เซ็นเตอร์, บมจ. สยามแม็คโคร, บจก. เซ็นทรัล ฟู้ด รีเทล, บ. มาลีสามพราน ฯลฯ และขยายช่องทางจำหน่ายอื่นๆ เพื่อให้เกษตรกรได้จำหน่ายผลผลิตส้มในราคาที่พึงพอใจ มีความมั่นคงด้านรายได้ในครัวเรือน ผู้บริโภคได้รับผลผลิตที่มีคุณภาพ ภายใต้สโลแกนว่า กินส้มปลอดภัย ต้องส้มชนาลัย by แม่สิน

และได้ดำเนินการประชาสัมพันธ์สร้างชื่อเสียงให้กับส้มเขียวหวานสีทองแม่สิน ศรีสัชนาลัย ให้เป็นที่รู้จักในวงกว้าง โดยร่วมมือกับ บริษัท มาลีสามพราน จำกัด (มหาชน) หรือน้ำผลไม้มาลีที่เป็นที่รู้จักกันโดยทั่วไป ใช้ข้อความว่า “บริษัท มาลีสามพราน จำกัด (มหาชน) หรือน้ำผลไม้มาลี ขอแนะนำ น้ำส้มเขียวหวาน พร้อมเนื้อส้ม 100% โดยพิถีพิถันในการคัดเลือกส้มเขียวหวานพันธุ์คุณภาพ ปลอดสารพิษจากแหล่งเพาะปลูกทางภาคเหนือ ที่อุดมสมบูรณ์จากกลุ่มเกษตรกรแม่สินพัฒนา ตำบลแม่สิน อำเภอศรีสัชนาลัย จังหวัดสุโขทัย ซึ่งส้มเขียวหวานคุณภาพเหล่านี้ผ่านกระบวนการปลูกด้วยระบบการผลิตพืชตามระบบเกษตรดีที่เหมาะสม (GAP) และกระบวนการผลิตจากธรรมชาติ ที่ไม่ใส่วัตถุกันเสีย ไม่เติมน้ำตาล และไม่เจือสีสังเคราะห์” เป็นการเพิ่มมูลค่าผลผลิตส้ม สร้างชื่อเสียงให้กับส้มศรีสัชนาลัย

ทั้งมีพันธสัญญาในการสร้างความเชื่อมั่นระหว่างผู้ซื้อดังที่กล่าวไปแล้ว กับเกษตรกรผู้ผลิตส้ม โดยการเจรจาและทำข้อตกลงกันถึงลักษณะทั่วไปและคุณภาพผลผลิตส้ม สรุปได้ว่า “การส่งมอบส้มเป็นส้มทั้งผล เนื้อแน่น สด และคงรูป มีรูปทรง สี รสชาติ ตรงตามพันธุ์ สภาพภูมิอากาศและฤดูกาล ไม่เน่าเสีย ไม่มีรอยช้ำหรือตำหนิที่เด่นชัดที่ผิวผล และหรือเสื่อมคุณภาพที่ทำให้ไม่เหมาะสมกับการบริโภค ไม่มีศัตรูพืชที่มีผลกระทบต่อรูปลักษณ์ทั่วไปของผลผลิตและต่อการยอมรับของผู้บริโภค ต้องมีความปลอดภัยจากสารเคมี คือไม่มีสารเคมีตกค้าง และต้องมีระยะเวลาการเก็บ 15-30 วัน หลังจากใช้สารเคมีแล้ว ไม่มีความเสียหายต่อคุณภาพผลผลิต เนื่องจากอุณหภูมิต่ำและหรืออุณหภูมิสูง”

แสวงหาเทคโนโลยีที่พัฒนาการผลิตส้ม และลดต้นทุน

ผู้ใหญ่สมพงษ์ มีความเห็นว่า ถ้าเกษตรกรทุกคนหรือแม้แต่ผู้ใหญ่สมพงษ์เอง มีความเข้าใจตรงกันว่า การที่จะปฏิบัติการให้ส้มเขียวหวานมีการเติบโตที่ดี ไม่มีโรคและแมลงมารบกวน ก็น่าจะดูแลเอาใจใส่ในเรื่องธาตุอาหารที่จำเป็นว่าส้มต้องการธาตุอาหารใด ปริมาณเท่าไร ช่วงระยะเวลาไหน ก็ให้เขาได้รับสารอาหารนั้นอย่างเพียงพอ ครบถ้วน บริบูรณ์ เช่นเดียวกับคนเราถ้าร่างกายได้รับสารอาหารครบถ้วน อวัยวะต่างๆ ก็ทำงานเป็นปกติ สุขภาพย่อมแข็งแรง ไม่มีโรคภัยไข้เจ็บ

ผู้ใหญ่สมพงษ์ จึงได้นำเทคโนโลยีทางการเกษตรมาใช้ในพื้นที่ทั้งของตนเอง และของเกษตรกรรายอื่นด้วยการริเริ่มการใช้ปุ๋ยสั่งตัดตามค่าวิเคราะห์ดินในแปลงส้ม เพื่อปรับการใช้ปุ๋ยให้เหมาะสมมากยิ่งขึ้น และใช้สารชีวภัณฑ์ในการป้องกันและกำจัดศัตรูพืช ได้แก่ เชื้อราไตรโคเดอร์มา เชื้อราบิวเวอเรีย เชื้อราเบตาไรเซียม เพื่อเป็นแนวทางการลดต้นทุนการผลิตส้ม และเพิ่มผลผลิตทั้งปริมาณและคุณภาพ

ตัวบ่งบอกถึงคุณภาพของส้มเขียวหวานสีทองศรีสัชนาลัย

ผู้ใหญ่สมพงษ์ บอกอย่างมั่นอกมั่นใจว่า

  1. รสชาติของส้มเขียวหวานสีทอง ต้องมีรสชาติหวาน 100% และผิวผลส้มมีสีทองในช่วงเดือนมกราคม-เมษายน
  2. การดูแลเอาใจใส่ของเกษตรกรผู้ปลูก มีการสำรวจแปลง ตรวจโรคและแมลง การสังเกตสีผิวเปลือกส้ม ดูการพัฒนาการของผลให้เจริญเติบโตอย่างมีคุณภาพ ตามมาตรฐานการปฏิบัติทางการเกษตรที่ดีสำหรับพืช หรือ GAP
  3. การคัดเลือกผลที่จะเก็บ เด็ดทีละผล ใช้มือคนเด็ดบิดขึ้น เพื่อไม่ให้ขั้วส้มเสียหาย สามารถตรวจดูได้ว่าส้มผลใดดีหรือเสียอันเกิดจากโรคและแมลง ซึ่งจะได้ผลส้มที่มีคุณภาพกว่าการใช้อุปกรณ์อื่น

ลักษณะผลส้มเขียวหวานสีทองศรีสัชนาลัย

ผลค่อนข้างกลมแป้นเล็กน้อย ฐานผลบุ๋มเล็กน้อย ก้นผลเรียบ ผิวสีเขียวอมเหลืองถึงเหลืองเข้ม (ในฤดูหนาว) ผิวผลเรียบ เปลือกบางล่อน เปลือกแกะออกง่าย ผนังกลีบบางมีรกน้อย ฉ่ำน้ำ เนื้อในผลสีส้มอมทอง รสชาติหวาน (ในฤดูหนาว) และหวานอมเปรี้ยว (ในช่วงฤดูร้อน)

ผู้ใหญ่สมพงษ์ เป็นผู้ดำเนินการสร้างจุด หรือสถานที่คัดแยก รวบรวมและคัดแยกผลผลิตส้มเขียวหวาน เพื่อให้เกษตรกรภายในชุมชนนำผลผลิตมาคัดแยกและบรรจุ รวมทั้งให้ผู้รับซื้อผลผลิตมารับผลผลิต ณ จุดนั้น เป็นที่ทำการของวิสาหกิจชุมชนตลาดกลางเพื่อการเกษตรครบวงจรตำบลแม่สิน

 

พัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงการเกษตร ขับเคลื่อนเศรษฐกิจชุมชน

ผู้ใหญ่สมพงษ์ บอกว่า ตนเองเป็นผู้นำแนวคิดในการสร้าง Orange Skywalk ผุดขึ้นกลางสวนส้มเขียวหวานสีทอง ซึ่งตั้งอยู่บนเนินกลางหุบเขา เพื่อใช้เป็นทางเดินชมยอดส้มในสวนและทิวทัศน์โดยรอบสวน อันสวยงาม มองทิวทัศน์ได้ 360 องศา เลยทีเดียว สามารถดึงดูดนักท่องเที่ยวให้เข้ามาเที่ยวชม ถือเป็นการต่อยอดในการพัฒนาสวนส้มให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงการเกษตรที่ยั่งยืนได้อีกรูปแบบหนึ่ง

การจัดการบริเวณสวนส้มของคุณธนากรดูแล้วสะอาดเรียบร้อยดีมาก สอบถามได้ความว่าใช้เวลาส่วนใหญ่ในการดูแล ตรวจแปลง ดูการเติบโตของผลส้ม สวนส้ม 29 ไร่ ปฏิบัติงานกันเพียง 2 คน สามี-ภรรยา เท่านั้น

หากท่านอ่านบทความมาถึงตอนนี้ ท่านจะเห็นข้อมูลตัวเลขที่แตกต่างกันกับที่เสนอภาพรวมตอนต้นเรื่อง ว่าพื้นที่ปลูกส้มเขียวหวานสีทองศรีสัชนาลัยของทั้งจังหวัดสุโขทัย มีจำนวน 22,592 ไร่ (ตัวเลขนี้เฉพาะเกษตรกรที่มีโฉนด) แต่ทั้งอำเภอศรีสัชนาลัย มีพื้นที่เพาะปลูกส้ม ประมาณ 40,000 ไร่ แม้จะยังไม่มีการสำรวจอย่างจริงจัง เรื่องนี้ผู้ใหญ่สมพงษ์ อธิบายว่า ส้มเขียวหวานสีทองบ้านแม่สิน และทั่วทั้งอำเภอศรีสัชนาลัย ปลูกกันมาตั้งแต่รุ่นปู่ รุ่นย่า จนมาถึงรุ่นหลาน ประมาณ 65 ปี ล่วงมาแล้ว เกษตรกรรุ่นปัจจุบันจึงเป็นเกษตรกรตัวจริง ไม่มีเกษตรกรนายทุน เพราะมีการปลูกส้มเขียวหวานกัน 5 ไร่ 10 ไร่ ถึง 30 ไร่ เท่านั้น แต่มีสวนส้มของเกษตรกรจำนวนหนึ่ง ที่ไม่มีเอกสารสิทธิ ทั้งๆ ที่แปลงปลูกเป็นพื้นที่ราบหรือเนินเตี้ยๆ ตรงนี้เป็นปัญหาหนักใจแก่เกษตรกรเป็นอย่างมาก เพราะส่งผลให้เกษตรกรไม่ได้รับสิทธิ์ และได้รับการปฏิเสธจากภาครัฐในหลายประการ ได้แก่

  1. ไม่ได้รับใบรับรองมาตรฐานการผลิต GAP แม้เกษตรกรรายนั้นจะผลิตส้มเขียวหวานด้วยระบบเกษตรอินทรีย์ก็ตาม
  2. เมื่อไม่มีเอกสารสิทธิ ก็ไม่สามารถนำที่ดินไปค้ำประกันเงินกู้กับสถาบันการเงิน เพื่อนำมาทำทุนได้ ต้องแก้ปัญหาด้วยวิธีการอื่น เช่น เงินกู้นอกระบบ เป็นต้น
  3. ไม่ได้รับความช่วยเหลือ กรณีสวนส้มนั้นได้รับภัยพิบัติทางธรรมชาติ
  4. ขาดโอกาสในการขอให้ภาครัฐเข้ามาช่วยเหลือในเรื่องแหล่งน้ำก็ไม่ได้รับ เช่น จะขอให้สร้างฝายกั้นน้ำ กรมป่าไม้ก็ไม่อนุญาต หรือจะขอให้ขุดสระน้ำ สถานีพัฒนาที่ดิน ก็ไม่สามารถดำเนินการให้ได้ เพราะที่ดินนั้นไม่มีเอกสารสิทธิ เป็นต้น
  5. เกษตรกรตั้งใจจะเสียภาษีให้แก่รัฐผ่านองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เหมือนที่เคยจ่าย แต่ปัจจุบันได้รับการปฏิเสธที่จะรับ เพราะที่ดินไม่มีเอกสารสิทธิ

ปัญหาดังกล่าว ยังไม่ได้รับการดูแลจากภาครัฐ แต่เกษตรกรก็ยังตั้งใจรอ รอว่าเมื่อไรรัฐบาลจะมาดำเนินการสำรวจ รังวัด ทำแผนที่ เพื่อออกโฉนดที่ดินให้ จะส่งผลต่อความมั่นใจในอาชีพเกษตรกรรมของเกษตรกรเป็นอย่างยิ่ง แม้ชื่อเสียงด้านการผลิตส้มเขียวหวานสีทองแม่สิน ศรีสัชนาลัย จะเป็นที่รู้จักในวงกว้าง แต่ยังขาดความสมบูรณ์ในด้านกรรมสิทธิ์ที่ดินทำกิน

คุณสมพงษ์ ปลาป๊อก อายุ 40 ปี บ้านเลขที่ 295 หมู่ที่ 12 บ้านปากสิน ตำบลแม่สิน อำเภอศรีสัชนาลัย จังหวัดสุโขทัย โทรศัพท์ (087) 840-0372

 

ที่มา  https://www.technologychaoban.com/agricultural-technology/article_38861

Leave a comment

Related Posts